Anima – jest wewnętrznym aspektem psychiki mężczyzny, dopełniającym jego związaną ze świadomością, zróżnicowaną postawę. [Patrz tu także zagadnienie: dominująca funkcja psychiczna w typologii umysłu wg Junga.]

Tak, jak animus psychiki kobiety, tak i anima mężczyzny projektowana jest na partnera w związku.

Ten komplementarny charakter wyraża się w formach obrazowych podobnie, tzn. w postaci obrazów niejako komplementarnych w ramach podziału płciowego, a występujące symbole odnoszą się najczęściej w bardziej lub mniej bezpośrednim stopniu do płci przeciwnej.

Jung definiuje animę także jako sferę „personifikacji nieświadomości”, odwiecznej tancerki mamiącej człowieka złudzeniami. Reprezentuje ona tu z jednej strony nieświadomą postawę wewnątrzpsychiczną, z drugiej zaś, jest czynnikiem kształtującym projekcje, a z trzeciej wyraża się ona w wyprojektowanych symbolach.

Jeśli więc przejawia się w jego marzeniach sennych, wizjach i fantazjach, to zazwyczaj przybiera postać żeńską: imago matki, córki, siostry i ukochanej, „niebiańskiej bogini i chtonicznej Baubo” Zawsze jednak, ma zasadniczo charakter sentymentalny, resentymentowy, Na wymiarze negatywnym anima będzie więc wyrażała się w nieracjonalnych i nieprzewidywalnych nastrojach, w aspekcie pozytywnym, tak anima jak i animus, są natomiast przewodnikami czy pośrednikami człowieka pomiędzy światem świadomości i nieświadomości – anima wyraża się jako jasna przewodniczka w drodze przez tajemnicze, ciemne światy. Anima, jak podkreśla Jung, za sprawą integracji staje się erosem świadomości.

Pomimo różnic animę i animusa charakteryzuje jedna wspólna cecha, mianowicie to, że ich oddziaływanie na „ja” opiera się w zasadzie na tym samym, tzn. na silnym zakorzenieniu afektywnym. Oba te czynniki wywołują bowiem niezwykle silne, zabarwione uczuciowo przekonanie o zasadności i słuszności własnych poglądów, czemu towarzyszy, jak już wspomnieliśmy, projekcyjne przemieszczenie nieuświadomionego źródła tych stanów na odmiennopłciowy obiekt zewnętrzny.

(A. Kuźmicki)

*Więcej na ten temat w dziale: „Koncepcja Junga”

Animus – jest wewnętrznym aspektem psychiki kobiety, dopełniającym jej związaną ze świadomością, zróżnicowaną postawę. [Patrz tu także zagadnienie: dominująca funkcja psychiczna w typologii umysłu wg Junga.]

Jest wewnętrznym obrazem aspektu męskiego w kobiecie, archetyp animusa wciela się w każde dziecko płci żeńskiej. Animus jest podobnie jak anima personifikacją nieświadomości, a przy tym, jak wszystkie archetypy, ma dwoisty charakter, wyrażając się w dwóch postaciach: „jasnej” i „ciemnej”, „wyższej” i niższej”, „pozytywnej” i „negatywnej”. Animus, jako, że wyraża pierwiastek logosowy, egzemplifikuje się w najróżniejszych: konstrukcjach, ujęciach, interpretacjach, insynuacjach. Na wymiarze negatywnym będzie wyrażał się w niejasnych i domagających się absolutności, choć zazwyczaj błędnych, sądach. W aspekcie pozytywnym, tak anima jak i animus, są natomiast przewodnikami czy pośrednikami człowieka pomiędzy światem świadomości i nieświadomości – animus przybiera wówczas postać psychopompa.

(A. Kuźmicki)

* Patrz też Anima oraz w dziale: „Koncepcja Junga”

Archetyp – Według Junga archetyp jest konstytutywnym elementem dla całej struktury psychicznej, jest podstawową tkanką pokładu nieświadomości zbiorowej, ma charakter niezaktualizowany i wiąże się zasadniczo z obrazową formą przejawiania (choć Jung wspomina także o wymiarze behawioralnym jego oddziaływań). Jung podkreśla to w kontekście analizowania wybranych motywów spotykanych w snach, baśniach, religii czy mitach. Jest on specyficznie ludzką gotowością do określonych form reagowania psychicznego, a co za tym idzie doświadczania, którego podłożem jest apriorycznie dana gotowość imaginacyjna. Należy przy tym pamiętać, że archetyp w swej zasadniczej formie, czyli archetyp "sam w sobie" (mowa tu o archetypie nie zaktualizowanym, w przeciwieństwie do zaktualizowanego w formie obrazowej), ma charakter nieświadomy, potencjalny, autonomiczny i dostępny jest świadomemu oglądowi jedynie poprzez jego aktualizacje, podporządkowane konstelacji całościowej sytuacji psychicznej człowieka, z drugiej jednak strony jego obraz poprzez wielokrotne, i w jakiś sposób korespondujące ze sobą konstelacje, niejako "rozwija się" w osi historycznej z postaci ukrytej, niejako "zwiniętej", w postać coraz bardziej "kompletną" choć i wieloaspektową znaczeniowo.  (A. Kuźmicki)

Cień – odpowiada negatywnej osobowości ogarniającej sobą wszelkie cechy, których istnienie jest nam przykre czy odczuwane jako godne ubolewania. Jung podkreśla, że: „integracja cienia, to znaczy uświadomienie sobie nieświadomości osobniczej stanowi pierwszy etap procesu analitycznego – bez niego niepodobna poznać animy i animusa. Cień można sobie uświadomić jedynie w stosunku do kogoś drugiego, animę i animusa tylko w stosunku do partnera płci przeciwnej, bo tylko w nim ich projekcje są skuteczne. Jeśli dojdzie do zadzierzgnięcia takiego związku, w wypadku mężczyzny powstaje – jak powiada Jung – triada, która w jednej trzeciej jest transcendentna: oto bowiem rodzi się związek złożony z męskiego podmiotu, przeciwnego mu podmiotu płci żeńskiej i transcendentnej animy. W przypadku kobiety związek ów tworzą elementy przeciwne. Czwartym członem brakującym triadzie do Całkowitości jest w wypadku mężczyzny ów archetyp starego mędrca […], w wypadku kobiety – chtoniczna matka. Te cztery składniki stanowią Czwórcę, na poły immanentną, na poły transcendentną, to znaczy archetyp, który określiłem mianem czwórcy małżeńskiej.” (C. G. Jung)

*Więcej na ten temat w dziale: „Koncepcja Junga”